Düzenli yatırımda hangi payda doğru

Her ay sabit tutar yatırmak yaygın bir düzen. Getirisini ölçmek, tek seferlik yatırımdan daha zor — ve burada yapılan hata rehberdeki en büyük sapmayı üretiyor.

Sorun şu: Ocak 2021’de yatırdığın 10.000 lira ile Haziran 2026’da yatırdığın 10.000 lira aynı şey değil. Aynı sayı, farklı alım gücü. Bunları düz toplamak, farklı büyüklükteki birimleri toplamak anlamına geliyor.

Bir taksitin ağırlığı

Temmuz 2026 fiyatlarına taşındığında, 10.000 liralık taksitler şöyle ayrışıyor:

İlk taksit, son taksitin sekiz katı kadar alım gücü içeriyor. Onu masaya koyduğunda vazgeçtiğin şey sekiz kat daha büyüktü.

Düz toplam ne kadar yanıltıyor

Ocak 2021’den Haziran 2026’ya, her ay 10.000 TL, 66 taksit. Bu tutarlar BIST 100’e yatırılmış olsun.

İki ayrı getiri çıkıyor:

• Düz toplama göre: 2.428.795 ÷ 660.000 − 1 = +%268,0
• Gerçek maliyete göre: 2.428.795 ÷ 2.223.263 − 1 = +%9,2

Aradaki fark 258,8 puan. Düz toplam yöntemi burada bir yuvarlama hatası üretmiyor; tamamen başka bir sonuç üretiyor.

Sebep tek bir sayıda toplanıyor: bu 66 taksitin gerçek maliyeti, düz toplamın 3,37 katı. Erken yatırılan liraların ağırlığı düz toplamda kayboluyor.

Doğru yöntem

Üç adım:

1. Her taksiti kendi ayının fiyat endeksiyle ortak bir tarihe taşı. Genelde dönem sonu seçilir.
2. Taşınmış taksitleri topla. Bu, yatırımın gerçek maliyeti.
3. Dönem sonu değerini bu toplama böl.

Dolar bazlı bakmak istersen mantık aynı, bölen değişiyor: her taksit kendi ayının kuruyla dolara çevrilir, dolar cinsinden maliyet toplanır, dönem sonu değeri o toplama bölünür. Aynı örnekte bu +%49,4 veriyor — nominal %268 ile reel %9,2 arasında, üçüncü bir cevap.

Bu hata neden bu kadar yaygın

Düz toplam görünürde en doğal hesap. “660 bin lira yatırdım” cümlesi doğru bir cümle; o kadar lira çıktı hesaptan. Yanlış olan, bu sayıyı bir getiri hesabında payda olarak kullanmak.

Portföy uygulamalarının çoğunda maliyet alanı zaten düz toplamdır, çünkü muhasebe için doğru olan odur. Vergi matrahı, maliyet bedeli ve kâr/zarar kaydı nominal tutarlarla yapılır. O sayı yanlış değil, sadece “alım gücüm ne oldu” sorusunun paydası değil.

Bunun bir yan sonucu

Yüksek enflasyonlu dönemlerde düzenli yatırım, düz toplama bakıldığında olduğundan daha başarılı görünür. Yatırımın kendisi kötü olduğu için değil, paydanın küçük kaldığı için.

Ölçüyü düzeltmek yatırımın sonucunu değiştirmiyor. Sadece o sonucun ne olduğunu doğru gösteriyor. %9,2 ile %268 arasındaki fark, portföyünde gerçekleşmiş bir fark değil; yalnızca hangi paydayı kullandığının farkı.

Kendi taksit düzenin için hesabı Aylık Birikim Hesaplama aracı yapıyor; her taksiti kendi ayının endeksiyle taşıyor.

Sonraki bölüm, taksitli birikimin özel bir hali olan BES’i ele alıyor. Orada aynı taksit sorununun üstüne üç ayrı kesinti daha biniyor.

Sayıların kaynağı: BIST 100 aylık ortalama ve USD/TL aylık ortalama TCMB EVDS, tüketici fiyat endeksi TÜİK. Örnekteki dönem kapalı bir geçmiş penceredir; geçmiş veri gelecek için bir vaat değildir. Örnek, işlem masrafı ve vergi içermeyen sadeleştirilmiş bir hesaptır.